Europees Cultuurbeleid Onzichtbaar?

Europese betrokkenheid heeft nauwelijks gevolgen voor artistieke klimaat
Dragan Klaic is voorzitter van het European Forum for the Arts and Heritage in Brussel (EFAH)

"Europa is voor mij allerminst onzichtbaar, maar ik ben dan ook een voorstander van een Europese cultuurpolitiek, voor aandacht voor cultuur binnen de Europese eenwording. Probleem is dat de Europese Unie als organisatie inderdaad niet transparant is en niet democratisch genoeg. Bovendien begrijpen ambtenaren van de Europese Commissie en Europarlementariërs vaak niet welke waarden en behoeften kunstenaars binnen Europa vertegenwoordigen. En ook op nationaal niveau koppelen zowel beleid- als cultuurmakers de Europese Unie aan geld, prestige en politieke invloed. Ik vind dat de Europese Unie een helder cultuurbeleid moet ontwikkelen om de tegenstrijdige normen en concepten in de cultuursystemen van de lidstaten te overstijgen en multilaterale culturele samenwerking te stimuleren."

"Het belangrijkste doel van een Europese cultuurpolitiek is een geïntegreerde kritische en creatieve culturele ruimte in Europa te bevorderen doordat de inwoners elkaars cultuur leren kennen, begrijpen en waarderen. Dat gebeurt niet alleen door in het buitenland te laten zien wat thuis wordt gemaakt maar vooral door samenwerkingsprojecten tussen kunstenaars te stimuleren. De presentatie van het culturele programma van de Europese Unie in in St. Petersburg in het afgelopen jaar, is een is een voorbeeld van hoe het volgens mij niet moet. Dat was dumpen en wegwezen zonder de ontwikkelingsbehoefte van Petersburgse collegae en instellingen in de programmering mee te nemen, zonder de interesses van het Petersburgse publiek erbij te betrekken. Het stimuleren van interculturele competentie moet voorop staan: door internationale culturele samenwerking gericht op nieuwe, verrassende culturele en artistieke resultaten. Er zijn gelukkig al heel wat Nederlandse kunstenaars, culturele organisaties en gezelschappen die dit doen, ondanks de beperkte blik van veel Nederlandse cultuurambtenaren en politici die slechts Nederlandse kunst in het buitenland willen presenteren als een soort van prestige-export en Holland promotie."

Voor de kunstenaars en kunstinstellingen zelf heeft de Europese Unie geen duidelijke meerwaarde ten opzichte van de lidstaten, op het Europese subsidieprogramma voor cultuur na. Het huidige Cultuur 2000 programma werkt echter niet goed, vergt veel te veel administratie en bovendien is er te weinig geld beschikbaar: maar 34 miljoen euro per jaar. Dat zal zeker ontoereikend zijn als er straks nog eens tien nieuwe lidstaten bijkomen. De EFAH heeft haar kritiek op Cultuur 2000 in kaart gebracht en voorstellen gedaan voor verbetering."

"De Europese betrokkenheid heeft nauwelijks rechtstreekse gevolgen voor het artistieke klimaat in Europa. Maar regelgeving heeft wel degelijk invloed op het culturele leven. Denk aan de gevolgen van verplichtende richtlijnen voor veilige werkomstandigheden, brandbeveiliging en geluidshinder die theaters en concertgebouwen dwingen tot grote uitgaven. Ook maakt het Europese visumbeleid het moeilijker om samen te werken met kunstenaars van buiten de EU. Daar staat tegenover dat het reizen binnen Europa wordt gestimuleerd en dat internationale samenwerking op het gebied van cultuur makkelijker en goedkoper is geworden dankzij de euro."

"De Nederlandse cultuursector is behoorlijk Europees als het gaat om mobiliteit en het volgen van artistieke ontwikkelingen. Literatuur, film, muziek en design hebben hun focus al op Europa gericht. Podiumkunsten veel minder, en toneel het minst. In de danssector is Nederland zelfs zijn vooraanstaande positie in Europa aan het verliezen. Maar Europa is groter dan de Europese Unie en complex. Kijken naar wat gebeurt in steden als Parijs en Londen is niet hetzelfde als het hebben van een volledig Europees perspectief. Bovendien wordt de Nederlandse aanpak toch nog vaak gezien als de enige goede manier. Ik pleit voor multilaterale culturele samenwerking, gericht op het ontwikkelen van gemeenschappelijke waarden in plaats van promotie van het eigen kunnen. Onderdeel daarvan is het mogelijk maken van vertalingen van literaire en andere artistieke producten binnen Europa, zodat deze in diverse talen beschikbaar komen, investeringen in digitale informatieportalen en netwerken die de samenwerking zouden bevorderen en Europese reisbeurzen die de kunstenaars in staat zouden stellen Europa te ontdekken en partners voor nieuwe projecten te vinden."

W <a href=:http://www.efah.org"target=_new>www.efah.org

Er is geen Europees cultuurbeleid
Gottfried Wagner is secretaris-generaal van de Europese Culturele Stichting in Amsterdam.

"De Europese Unie is voor mij niet onzichtbaar, integendeel zelfs. Ik kom vandaag net van terug van Berlijn, waar achthonderd radio- en televisiemakers uit heel Europa elkaar een week lang hebben ontmoet voor de Prix Europa, een festival van kwaliteitsradio en -televisie..Maar ik weet dat de Europese Unie voor de meeste mensen pas zichtbaar wordt als het gaat om de positie van Europa in de wereld, naar aanleiding van bijvoorbeeld de oorlog in Irak. Ik kan me wel voorstellen dat mensen cynisch zijn over Europa en cultuur. Er is bij de Europese Unie geen cultuurpolitieke visie, er is geen Europees cultuurbeleid. Het budget voor grensoverstijgende culturele samenwerking is belachelijk klein en wordt heel bureaucratisch verdeeld. En dat terwijl kunstenaars, intellectuelen en onderwijsmensen een cruciale rol spelen bij het bekritiseren van en reflecteren op ontwikkelingen binnen Europa. Kunstenaars kunnen daarbij functie hebben als eye-openers of een ander perspectief bieden, wanneer ze als een soort seismograaf op onderwerpen ingaan zoals intermenselijke relaties of immigratie. Daardoor dragen ze bij aan het ontstaan van een Europese gemeenschap waarin we ons thuis voelen. Mijn stelling zou daarom zijn: de nieuwe, uitgebreide Europese Unie kan niet zonder de inbreng van kunstenaars. Op nationaal niveau bestaat al een, soms moeizame, interactie tussen kunstenaars en beleidsmakers. Op Europees niveau moet dat nog komen."

"Ik vind het belangrijk dat Europese subsidies en richtlijnen bewerkstelligen dat het aantal multidisciplinaire internationale projecten toeneemt. Zodat men verder kijkt dan de eigen landsgrenzen. Ik zie ook een rol voor de Europese Unie vanwege de afname van de budgetten voor de kunsten in de Europese lidstaten. Er moeten nieuwe bronnen worden gevonden om kunst en cultuur te financieren, bijvoorbeeld Europese loterijen of fondsen die private gelden genereren. Europese regelgeving zal ook de 'creative competitiveness' van Europa in de wereld moeten stimuleren: samenwerking tussen culturele profit en not for profit organisaties. Geen concurrentie, maar streven naar synergie. Om te beginnen door met elkaar te praten. Zo hebben bijvoorbeeld de niet-commerciële Europese muzieknetwerken geen enkel contact met de europolitieke lobbyisten van de commerciële muziekbranche, terwijl ze net zo veel belang hebben bij Europese investeringen in opkomend talent."

"Europees cultuurbeleid zou als doel moeten hebben om verschillende culturen via culturele uitwisseling nader tot elkaar te brengen. De Europese Culturele Stichting (ECF) ambieert daarom een rol als katalysator voor innovatieve artistieke en culturele processen in Europa. Dat gebeurt met subsidies, bijvoorbeeld bij Kassys, een vernieuwend initiatief van Nederlandse theatermakers die met jongeren uit Polen, Estland, Letland en Litouwen een performance en een film maakten. En bij het project Slikary Putuju, waarin twee Nederlandse schilders tijdens hun reis van Amsterdam naar Belgrado dagelijks billboards maken met en over mensen die ze onderweg ontmoetten. Beide projecten werden ondersteund door de ECF met het subsidieprogramma "Art in Social Change".

"Het behoud van culturele diversiteit in Europa staat op het spel bij de GATS-onderhandelingen over liberalisering van de handelsafspraken wereldwijd. Culturele goederen en diensten zijn gebaat bij de bescherming en steun van nationale overheden en Europa, Kunstenaars en kunstinstellingen hebben daarom belang bij een sterke positie van de Europese Unie die zich voor deze zaken hard kan maken. Het gevaar dreigt nu al bij de muziekindustrie en de audiovisuele industrie, maar op termijn kunnen ook de nationale subsidies onder vuur komen te liggen. Die bedreiging kan alleen worden voorkomen als er ook een Europese traditie bestaat in het ondersteunen van cultuur. Maar paradoxaal genoeg geldt dat andersom eveneens: het beschermen van dit soort culturele waarden is alleen mogelijk als de Europese Unie de internationale concurrentie het hoofd kan bieden."

<b>Nieuwe kansen dankzij uitbreiding EU
"Ik ben ervan overtuigd dat de komst van de tien nieuwe lidstaten een verrijking voor het culturele klimaat in de huidige Europese lidstaten betekent. Het zal in economisch opzicht een moeilijke periode zijn en juist daarom zullen kunstenaars en intellectuelen "aan beide kanten" elkaar nodig hebben om een soort gevoel van saamhorigheid en solidariteit te creëren. Dat is alleen mogelijk met een door de Europese Unie gedragen cultuurpolitieke visie. "

W http://www.kassys.nl
W http://www.painter.nl
W http://www.eurocult.org