“We hebben tijd nodig”

Het effect van de economische groei in China is over de hele wereld voelbaar. De scenario's waarin de westerse economieën verbleken bij de opkomende Chinese, buitelen over elkaar heen. In China zelf verandert de economische hausse het leven van velen. Sinds het tijdperk Mao zijn 300 miljoen Chinezen boven het bestaansminimum uitgekomen. Ruim30 miljoen inwoners leven nog steeds daar ver onder. De levensstandaard van mensen opkrikken is prioriteit nummer één in China. Ook cultuur draagt daaraan bij, licht Ping toe tijdens een kort vraaggesprek tussen twee officiële festivalbezoeken in de lobby van hotel The Grand in Amsterdam. Ping: “De Chinese regering hecht veel waarde aan de eigencultuur: China is een groot land dat op een lange geschiedenis kan terugkijken. Het historisch erfgoed moet daarom bewaard en beschermd worden. Maar we moeten de Chinese cultuur ook verder ontwikkelen, zeker in deze tijd van economische groei. Alle Chinezen in alle provincies en regio’s moeten eerst hun eigen cultuur leren kennen én begrijpen. Het heeft met opvoeding en scholing te maken. Cultuur is de basis van hun opvoeding en scholing. Niet overal is het daar even goed mee gesteld. In de oostelijke kustprovincies zijn de mensen veelal hoog ontwikkeld. Maar in het westen, in de relatieve arme provincies, zijn er nog steeds meer tientallen miljoenen mensen die onder het minimum leven. Deze mensen, en ook de mensen die in de binnenlanden leven, en hun kinderen hebben minder gelegenheid om uberhaupt naar school te gaan.”

Cultuur is brug bij uitstek
Naar verwachting trekt het gros van die 30 miljoen mensen binnenkort naar de steden. Om deze stroom te kunnen opvangen, verwacht China de komende decennia honderden nieuwe steden te ontwikkelen. Ook dat heeft zo zijn gevolgen voor de cultuur. Ping: “Een van de belangrijkste actuele kwesties voor de Chinese cultuurpolitiek is de vraag hoe we met erfgoed omgaan terwijl we economisch zo snel groeien. De culturele erfenis wordt niet altijd goed op waarde geschat. Europa heeft ervaring met bepaalde economische ontwikkelingen die de culturele nalatenschap bedreigden. We bevinden ons in China in een vergelijkbare ontwikkeling en hopen te kunnen leren van de ervaring die daarmee in Europa is opgedaan. In de hoop niet dezelfde fouten te herhalen.
Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. We maken regelmatig mee dat historische stadsdelen worden afgebroken om hoogbouw ervoor in de plaats te zetten, of brede wegen aan te leggen.” Gaan economische en culturele ontwikkeling hand in hand? “Persoonlijk ben ik van mening dat de economische ontwikkeling net zo belangrijk is als de culturele. Natuurlijk, de economie is de basis voor het land en de levensstandaard in China. Maar cultuur is de inhoud, is de ziel. Een mens moet een ziel hebben. Door cultuur leren we niet alleen onze eigen ziel kennen maar ook die van anderen. Internationale culturele uitwisseling vinden we van grote waarde. Voor een harmonische wereld, voor het begrip tussen volkeren in de wereld, is cultuur de brug bij uitstek. Dat verklaart waarom onze cultuurpolitiek twee belangrijke aspecten heeft: de culturele veelzijdigheid en het eigen karakter van de cultuur bewaren, beschermen en ontwikkelen. Anderzijds willen we de uitwisseling tussen verschillende culturen bevorderen.”

Film ontstijgt realiteit
Welk doelen heeft Chen Ping met zijn cultuurbeleid? “Normale mensen wensen vrede. Vandaag de dag is dat niet overal het geval: er is oorlog of conflict in verschillende regio's. We moeten toch proberen een oplossing te vinden. Ik vind dat voor zulke problemen mensen elkaar eerst moeten leren kennen en informeren. Cultuur is daar het beste middel voor. Sterker nog, geen ander middel is beter dan de culturele uitwisseling.” De artistieke Chinese vechtfilms hebben in het Westen grote bekendheid gegeven aan de traditionele Chinese cultuur. Ze waren de wegbereiders van de Chinese cultuur in het Westen. De film Crouching Tiger, Hidden Dragon bijvoorbeeld van regisseur Ang Lee. Volgens sommige critici wordt er in die film een westerse, niet representatieve, voorstelling gegeven van aspecten van die Chinese cultuur. Ping haalt zijn schouders op. "Ik vind het niet zo'n probleem. Het is een film, iedereen vormt zijn eigen mening daarover. Er zijn ook veel Chinezen die de film fantastisch vinden, terwijl anderen hem matig vinden. Natuurlijk is het belangrijk een authentieke oorspronkelijke cultuur te hebben. Maar, u weet zelf ook, een film is kunst en ontstijgt de realiteit. Men kijkt er naar, heeft plezier en dat is toch genoeg?” Sommige kunstenaars zeggen dat ze eerst in het Westen succes moeten hebben, voordat ze in China waardering krijgen en daar goed kunnen werken. Wat vindt Ping daarvan? “Daar valt niet zoveel van te vinden. Het is een persoonlijke beslissing om te denken dat je eerst in het Westen een naam opgebouwd moet hebben en dat het dan makkelijker is om China aan de bak te komen. Je kunt de mensen die dat denken niet om die reden veroordelen. Maar vroeger waren er veel Chinese kunstenaars die volgens de zogenaamde Europese norm kunst maakten. Als het voor hen het enige doel is om dáár in de smaak te vallen, dan ben ik daar sceptisch over.”

Mensenrechten: ‘bestaan en leven’ Ping heeft uitgesproken ideeën over uitwisseling en heeft in de afgelopen jaren bemoeienis gehad met veel projecten in belangrijke Europese kunstencentra. “We hebben de laatste jaren intensieve culturele uitwisseling gehad; de laatste tijd waren er uitwisselingsmanifestaties in Berlijn, Parijs, Venetië en nu ook in Amsterdam. We hebben daarbij bewust voor de hedendaagse kunst gekozen. In het verleden is dat wat veronachtzaamd. De nadruk lag toen teveel op de traditionele kunst. Nu gaat het ook over de kunst van onze tijd.” Ping weet dat er critici zijn die vinden dat in deze tijd er geen culturele uitwisseling mag zijn met een land dat de mensenrechten niet respecteert. “China is geen land dat mensenrechten niet in de gaten houdt. Maar wij leven in China, jullie in Holland, over veel vraagstukken hebben we verschillende meningen. En misschien ook over mensenrechten. Wij zijn van mening dat het bij mensenrechten gaat om 'bestaan en leven'. De laatste jaren hebben we met veel inspanning mensen geholpen uit de armoede te komen. Dat is een hele prestatie, ook vanuit het oogpunt van de mensenrechten! Natuurlijk, we hebben nog nooit gezegd: 'We hebben geen problemen met mensenrechten.' Maar we hebben tijd nodig. Mensenrechten, ook in Amerika of in Europa, zijn niet van vandaag op morgen ontstaan. Ook China heeft tijd nodig. Dat we de laatste jaren goede vorderingen hebben gemaakt, is ook door internationale gezelschappen erkend.”